Sam Vanhuynegem:  "Elke stap telt: bewegen is de beste investering in ouder worden."

Actief ouder worden is van onschatbare waarde. Wie regelmatig beweegt, verkleint niet alleen de kans op dementie, maar kan ook het verloop ervan vertragen. Onderzoek toont aan dat fysieke activiteit het risico met wel 20 tot 50 procent verlaagt (Livingston et al., 2020). Bovendien wijzen meta-analyses erop dat beweging bij mensen met milde cognitieve stoornissen of dementie de achteruitgang kan afremmen en zelfs het geheugen en dagelijks functioneren kan ondersteunen (García-Hermoso et al., 2020). In de video zie ik met bewondering hoe Guido De Padt, oud-burgemeester van Geraardsbergen en zelf geconfronteerd met de ziekte van Alzheimer, sportief in beweging blijft. Zijn inzet maakt zichtbaar dat beweging, zelfs wanneer herinneringen vervagen, nog altijd kracht, vreugde en verbondenheid kan brengen.

Guido weet als voormalig burgervader maar al te goed dat lokale besturen hierin een sleutelrol spelen. Zeker voor ouderen en mensen met dementie vraagt dit een brede aanpak. Het is geen opdracht voor één dienst alleen: ouderenbeleid, sport en gezondheid moeten elkaar vinden. Of het nu gaat om een centrumleider in het dienstencentrum, een sportfunctionaris of een preventiewerker – pas wanneer deze schakels samenwerken, ontstaat er een aanbod dat ouderen én mensen met dementie niet alleen aanspreekt, maar hen ook daadwerkelijk in beweging zet.

Een goed lokaal sportbeleid staat bovendien of valt met inspraak. Ouderen, ook zij met beginnende dementie, weten vaak zelf heel goed wat hen motiveert. Via een ouderenadviesraad of sportraad kunnen ze hun stem laten horen en mee richting geven aan een aanbod op maat. Maar hoe krijg je mensen nu echt in beweging? De brochure Samen sterk voor ouderen in beweging van het Vlaams Instituut Gezond Leven wijst daarbij op enkele belangrijke inzichten. Bewegen is meer dan sport alleen en kan op talloze manieren in het dagelijks leven worden ingebouwd. Iedereen heeft bovendien een ander motief: voor sommigen draait het om ontspanning, voor anderen om het gezelschap, en voor weer anderen vooral om het gezondheidsvoordeel. Belangrijk is vooral dat elk aanbod rekening houdt met de mogelijkheden van de deelnemers. Voor iemand met dementie kan dat betekenen dat activiteiten laagdrempelig, herkenbaar en veilig moeten zijn, zodat iedereen zich op zijn eigen manier aangesproken voelt.

Zoals Guido in de video toont met zijn dagelijkse 5.000 stappen, hoeft bewegen helemaal niet altijd in verenigingsverband te gebeuren. Een gezonde, beweegvriendelijke publieke ruimte helpt mensen vanzelf in beweging. Voor mensen met dementie is dat extra belangrijk: veilige voetpaden, duidelijke routes, herkenbare plekken om te rusten en schone toiletten maken het verschil. Ook het STOP-principe – eerst stappen, dan trappen, vervolgens openbaar vervoer en pas als laatste de auto – biedt een belangrijke leidraad bij het herinrichten van buurten en straten.

Steeds meer lokale besturen geven daar een inspirerende invulling aan. Gent gebruikt bijvoorbeeld het 8-80 cities-model: alles wat goed is voor een 8-jarige én een 80-jarige, is goed voor iedereen. In verschillende Vlaamse gemeenten duikt intussen de Ipitup-beweegbank op: een zitbank die comfortabel uitrusten combineert met speelse uitnodigingen tot bewegen. In Dilbeek organiseerde het lokaal bestuur zelfs een beweegmarkt om ouderen te prikkelen. En veel gemeenten maken een handig overzicht van sportclubs en verenigingen die specifieke programma’s voor ouderen aanbieden. Het lijken kleine ingrepen, maar samen maken ze een groot verschil: ze zorgen ervoor dat de openbare ruimte een bondgenoot wordt in het streven naar een actievere levensstijl.

Want zoals Guido het zelf bewijst: bewegen stopt niet wanneer het geheugen hapert – misschien wordt het dan wel belangrijker dan ooit.

Bronnen   

·       García-Hermoso, A., Ramirez-Vélez, R., Saez de Asteasu, M. L., Martínez-Velilla, N., Zambom-Ferraresi, F., Valenzuela, P. L., Lucia, A., & Izquierdo, M. (2020). Safety and effectiveness of long-term exercise interventions in older adults: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Sports Medicine, 50(6), 1095–1106. https://doi.org/10.1007/s40279-020-01268-0

·       Livingston, G., Huntley, J., Sommerlad, A., Ames, D., Ballard, C., Banerjee, S., … & Mukadam, N. (2020). Dementia prevention, intervention, and care: 2020 report of the Lancet Commission. The Lancet, 396(10248), 413–446. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30367-6

·       8-80 cities model

·       Brochure Gezond Leven: Samen sterk oor ouderen in beweging