Wat maakt een goed leven?

Het lijkt een eenvoudige vraag. Tot iemand kwetsbaar wordt. Tot dementie binnensluipt. Tot zorgsystemen vooral beginnen nadenken over risico’s, procedures en bescherming. Tijdens de European Social Services Conference 2026 legde verpleegkundige, zorgethicus en auteur Teun Toebes precies daar de vinger op. In een beklijvende sessie stelde hij een vraag die diep binnenkwam bij de aanwezigen: Hoe vinden we het evenwicht tussen veiligheid en vrijheid? Want uiteraard willen we mensen beschermen. Maar wat als beschermen langzaam verandert in beperken? Wat als veiligheid onbedoeld leidt tot minder leven?

Het opvallendste antwoord? Niet “ja” of “nee”, maar vooral: “Sometimes.” Maar liefst 73% koos voor dat antwoord.

En misschien zit net daarin een belangrijke kanteling. Professionals voelen steeds sterker aan dat goede zorg niet alleen draait rond het vermijden van risico’s. Dat kwaliteit van leven méér is dan veiligheid alleen. Want wie uitsluitend vertrekt vanuit controle, creëert vaak onbedoeld andere verliezen:

• minder autonomie
• minder verbondenheid
• minder eigenheid
• minder deelname aan het gewone leven

Of nog confronterender: mensen worden veilig gehouden, maar raken tegelijk een stukje zichzelf kwijt.

Meer dan goede bedoelingen

Een zin uit de sessie bleef nazinderen:

“More than good intentions are needed. We need systems that truly place humanity, dignity and quality of life at the centre.” Want goede intenties alleen volstaan niet wanneer systemen mensen sociaal isoleren of onbedoeld uitsluiten van het gewone leven. Veel zorgmodellen zijn historisch opgebouwd vanuit efficiëntie en risicobeheersing. Begrijpelijk ook. Zorgorganisaties dragen verantwoordelijkheid. Procedures bieden houvast. Veiligheid is belangrijk.

Maar Teun Toebes hield de zaal een spiegel voor: wat gebeurt er wanneer veiligheid het enige organiserende principe wordt? Dan ontstaat het risico dat mensen met dementie vooral gezien worden als kwetsbaar, afhankelijk of “te beschermen”. Terwijl achter die diagnose nog altijd iemand schuilt met verlangens, humor, verdriet, dromen en een eigen identiteit.

Een mens dus.

“Change the narrative”

Een andere krachtige oproep tijdens de sessie was duidelijk: verander het verhaal rond dementie. Vandaag focust het dominante beeld nog te vaak op verlies, achteruitgang en afhankelijkheid. Natuurlijk brengt dementie moeilijke momenten met zich mee. Dat ontkennen helpt niemand.

Maar als we enkel kijken naar wat iemand verliest, vergeten we ook te zien wat er nog wél is:

• emoties
• verbondenheid
• verlangens
• talenten
• sociale rollen
• kleine momenten van betekenis

Mensen met dementie blijven burgers. Mensen met rechten. Met een plek in onze samenleving. En precies daarom is inclusie zo belangrijk.

Wanneer bescherming isolatie wordt

De sessie was geen pleidooi vóór roekeloosheid of tegen bescherming. Integendeel. Het ging over proportionaliteit. Over de moed om naast risico’s ook mogelijkheden te blijven zien.

Want kwaliteit van leven ontstaat vaak net in kleine menselijke dingen:

• zelf kiezen wanneer je buiten wil gaan
• blijven deelnemen aan het buurtleven
• betekenisvolle relaties onderhouden
• iets kunnen betekenen voor een ander
• fouten mogen maken zoals ieder ander mens

Goede zorg is daarin geen einddoel op zich, maar een middel om mensen een betekenisvol leven te laten leiden. Dat vraagt een fundamentele cultuurverandering binnen zorg en beleid. Minder denken in beperkingen. Meer vertrekken vanuit wat iemand nog wíl, voelt en beleeft.

Relationele zorg als antwoord

Een belangrijk thema in de sessie was relationele zorg. Niet de taak of het protocol centraal zetten, maar de relatie. Dat klinkt eenvoudig, maar vraagt tijd, vertrouwen en nabijheid. Zorgverleners moeten ruimte krijgen om écht aanwezig te zijn. Om iemand te leren kennen voorbij de diagnose. Want mensen met dementie hebben misschien niet altijd woorden. Maar ze blijven wel voelen wanneer ze gezien worden. Wanneer iemand luistert. Wanneer ze nog meetellen. Ook familie en naasten spelen daarin een cruciale rol. Niet als toeschouwer, maar als volwaardige partner in zorg en beleid.

Inclusie stopt niet aan de deur van een woonzorgcentrum

Misschien was dat wel één van de krachtigste onderliggende boodschappen van de sessie: dementie mag nooit een reden worden om mensen uit het gewone leven te duwen. Lokale gemeenschappen, buurten, scholen, verenigingen en zorgorganisaties dragen samen verantwoordelijkheid om verbinding mogelijk te maken. Want inclusie gaat niet alleen over toegankelijkheid. Het gaat over erbij mogen blijven horen. Ook wanneer het moeilijker wordt.

De echte uitdaging

De oproep van Teun Toebes was uiteindelijk bijzonder helder:

“Veiligheid is belangrijk, maar mag nooit het mens-zijn overschaduwen.”

Dat vraagt moed. Van beleidsmakers. Van organisaties. Van zorgverleners. Maar ook van ons allemaal als samenleving. Want een warme samenleving herken je niet aan perfecte systemen of foutloze procedures. Je herkent haar aan de manier waarop ze omgaat met kwetsbaarheid. Niet door mensen enkel te beschermen.

Maar door hen ook te blijven zien, horen en laten leven.