Sinds bijna tien jaar mag ik werken als pastor bij vzw Zorg-Saam Kindsheid Jesu, een woonzorggroep voor ouderen en andere zorgvragers in Oost-Vlaanderen. Ik ben pastor geweest in drie van onze huizen – wzc Zonnehove in Sint-Denijs-Westrem, wzc Moervaartheem in Wachtebeke, en wzc St-Jozef in Wetteren – en nu werk ik overkoepelend als stafmedewerker. Ik heb vaak mogen getuigen van hoe rituelen verbindend werken en verschillen doen verdwijnen. Graag deel ik drie verhalen voor deze Week van de Spirituele Zorg. Gabrielle Christenhusz, stafmedewerker christelijke identiteit, pastoraal en ethiek, vzw Zorg-Saam ZKJ. 

Het ritueel dat voor bewoonster Etienne het meest betekent en haar één keer per week uit zichzelf trekt om in verbinding te gaan met anderen, is het wekelijkse “Pater noster” gebed in de kapel, samen met tussen de tien en twintig andere bewoners. De rest van de week neemt Etienne, door haar dementie, eerder een afwachtende, passieve houding aan, maar op vrijdagochtend stapt ze resoluut mee naar de kapel en komt ze stralend terug naar de afdeling. Doorgaans praat ze heel weinig op de afdeling, maar als ze in de kapel ziet dat een medebewoner zijn rozenkrans gebedssnoer vergeten is, begint ze plots te spreken: “Ik heb nog een Pater noster op mijn kamer liggen, zal ik het voor u gaan halen? Ik heb het van mijn grootmoeder gekregen, …” Op dit wekelijkse moment in de kapel maakt het niet uit hoe “anders” Etienne is de rest van de week; op vrijdagochtend is ze gewoon een van de groep die samen bidt.

Het ritueel dat bij studente Aïcha een diepe indruk nalaat, is het jaarlijkse herdenkingsmoment met een groep bewoners. Ik heb de gewoonte om in november kleine groepen bewoners (niet meer dan vijftien) samen te brengen op een stille plaats (bij voorkeur de kapel, liever dan een leefruimte waar het nooit echt “stil” is) om hun overleden dierbaren te herdenken. Een onderdeel van het ritueel is dat ze allemaal de namen kunnen (laten) opschrijven van de mensen die ze willen herdenken. Deze namen worden in een speciale doos bewaard en voor heel de maand november op een zichtbare plaats in de kapel gezet. Studente Aïcha wordt gevraagd of zij bewoners van haar afdeling wil helpen om naar de kapel te komen, en we vragen of zij wil blijven voor het herdenkingsmoment. Het wordt een bijzonder moment van gedeeld verdriet en troost. Aïcha vertelt ons dat haar man enkele jaren geleden jong gestorven was. Zij vindt troost bij de andere weduwes en weduwnaars; het leeftijdsverschil doet er plots niet meer toe.

Het ritueel dat vrijwilligster Els verbindt met bewoonster Agnès heeft te maken met de taal van Agnès. Agnès is een Franstalige uit Kortrijk. Na het overlijden van haar echtgenoot besluiten haar neven en nichten haar te “droppen” in een woonzorgcentrum in het Gentse. Vrijwilligster Els besluit om haar schoolse Frans terug op te frissen en begint taallessen te volgen om Agnès beter te kunnen helpen. De bewoners krijgen regelmatig kaartjes en prentjes voor kerkelijke en andere feestdagen, zoals Pasen en Moederdag. Els vraagt om de Nederlandstalige tekst op voorhand te krijgen, zodat zij die kan vertalen naar het Frans. Zij bezorgt de vertaling aan mij, en ik maak een kaartje met dezelfde afbeelding als voor de andere bewoners, maar met de Franse tekst erop. Het einde van dit ritueel is dat Els het kaartje-op-maat persoonlijk geeft aan Agnès, en ze lezen het samen. Door rekening te houden met de moedertaal van Agnès, helpen we haar om zich verbonden te voelen met haar nieuwe woonplaats, om zich aanvaard te voelen. Zo komt zij stilaan meer thuis.